Z historii Filipowa
Strefa wiedzy
Linki
Logowania
Naszą witrynę przegląda teraz 85 gości 
Licznik odwiedzin
2278578
DzisiajDzisiaj680
WczorajWczoraj1033
W tym tygodniuW tym tygodniu1713
W tym miesicuW tym miesicu38238
WszystkichWszystkich2278578
54.145.124.143
Spis treści
Cmentarz katolicki w Filipowie
Arianie i mariawici w Filipowie
Miodoborze
Zaoenie miasta Filipowa
Wszystkie strony

Cmentarz katolicki w Filipowie


ANDRZEJ MATUSIEWICZ



Po zaoeniu w 1571 roku kocioa w Filipowie zmarych grzebano przy kociele, a znakomitszych parafian w kociele. Kiedy w 1839 roku rozebrano stary koci, znaleziono w nim sklep cay murowany z cegie, otwr z niego na poudnie... tak jest suchy, e nieboszczyki w licznej iloci od niepamitnych czasw w nim zoone w caoci, prawie cae osoby tak mocno zasche, skr powleczone, e daj si w caoci podnosi i nosi bez naruszenia. Ponowny ich pochwek odby si 28 maja tego roku.
Zasig cmentarza grzebalnego przekracza obecny cmentarz przykocielny i rozszerza si na cae wzgrze, gdzie zbudowana jest stara plebania i zabudowania gospodarcze. Teren cmentarza w zalenoci od epoki by oparkaniony albo nie, na przykad w 1767 roku pisano: cmentarz nie ogrodzony wcale krzy nowy na nim, ale ju w 1789 roku cmentarz na okoo kocioa oparkaniony tarcicami. W 1803 roku powikszono cmentarz o prawie jedn trzeci i wwczas zosta naddatek ten obmurowany kamieniami kosztem parafii.
Poniewa parafia bya rozlega, nie wszystkich zmarych chowano w Filipowie. Powstaway cmentarze wiejskie. Wedug zapisw z 1789 roku s mogiki chrzecijaskie w parafii przy wsiach Olszance, Pieckach, Motulach Czarnych i Motulach Rakwku, bez adnego ogrodzenia, w polu tylko krzye na sobie majce, na ktrych rzadko kto si chowa. W 1811 roku takich cmentarzy byo osiem, ale nie na wszystkich grzebi.
Za czasw Krlestwa Polskiego po 1815 roku zaoono nowy cmentarz za miastem, po lewej stronie drogi wiodcej do Bakaarzewa. Cmentarz by nie ogrodzony, ludzie wic niechtnie grzebali tam zmarych. Zdarzao si, e pochwku dokonywano nadal przy kociele. W sierpniu 1819 roku interweniowaa w tej sprawie Komisja Rzdowa Spraw Wewntrznych i Policji: w M. Filipowie kilku ludzi, na cmentarzu przy kociele w rodku zabudowa Miasta pochowano i e Mieszkacy tameczni w chowaniu Cia zmarych ludzi na cmentarzu od miasta odlegym staje si uporczywem... Komisja Wojewdzka rozkazaa ogrodzi nowy cmentarz. Dyskusje nad tym, czy ma to by ogrodzenie drewniane, czy murowane z kamieni i skd wzi na to pienidze, przecigna si a do 1826 roku. Dopiero wwczas stan mur z kamieni palnych od frontu na wapno, a dale: wokoo na mech sadzonych. Wykonawc prac by waciciel Motul, Ksawery Ciemnooski. a rodki zebra ks. Antoni Damazy Rukk z pokadnego.
W 1824 roku postanowiono zbudowa na wzgrzu, na nowym cmentarzu grzebalnym kaplic. Do padziernika 1828 roku Klemens Wrblewski wymurowa i to z rnych prawie kamiem z glin, bardzo mao uywajc wapna, tylko ciany i kilka krobii postawi na dachu, i jeeli zaraz me pokryje tego muru, spodziewa si mona bez adnego zawodu, i si zawali i cay koszt oony zginie. W 1841 roku kaplica miaa dach som z glin kryty, mieszczcy na grzbiecie swoim kopuk z krzyem elaznym wraz z sygnaturk. W rodku za teje znajduj si dwie mensy z dwoma obrazami: Najwitszej Mara Panny Szkaplerznej i w. Michaa bez adnych innych dalszych apparatw. W oglnoci budowla powyej wzmiankowana znajduje si w ndznym stanie tak dalece. e jeeli jej zabezpieczenie i restauracja nie nastpi, dalszej ruinie i upadkowi zagraa bdzie. Kaplica miaa ksztat maego domu o dugoci piciu, szerokoci czterech i wysokoci trzech metrw, wewntrz tynkowana o paskim suficie. W cianach bocznych byy po dwa okna, drzwi wejciowe podwjne na zawiasach elaznych z zamkiem wewntrznym. Po kilkudziesiciu latach (1880) dach zgni, kopuka zawalia si, a krzy elazny umieszczono na skraju dachu. Inwentarz z 1898 roku podawa, e kaplica kryta bya gontem, lecz w zym stanie. Nie odprawiano ju naboestw. W otarzu znajdowa si obraz Matki Boskiej Racowej, prawdopodobnie przeniesiony z kocioa parafialnego.
Kaplica ustawicznie zaniedbana, powierzchownie remontowana w czasie pierwszej wojny wiatowej stracia dach (zgni), zacieki uszkodziy ciany, ktre w kilku miejscach popkay a do fundamentw. Po wojnie strach byo tam wej. Remont by spniony i dlatego w latach dwudziestych ks. Stanisaw Dbrowski zmuszony by j rozebra.
Cmentarz utrzymywano w porzdku. W 1873 roku pisano: cmentarz za miastem murem z kamieni ogrodzony, na ktrym oddzielone jest miejsce dla innowiercw, a przy cmentarzu znajduje si miejsce przeznaczone dla trupw dzieci bez chrztu zmarych. Na pocztku XX wieku ks. Julian Akielewicz zatroszczy si o uporzdkowanie i powikszenie cmentarza grzebalnego. Przyczono do cmentarza kawa ziemi od strony miasta wraz z kaplic Narbuttw, o ktrej niej. Rwnie powikszono szeroko cmentarza w d poza kaplic. Tak powikszony cmentarz otoczono nowym murem z kamieni polnych i dano nowe elazne bramy wejciowe. Wielko cmentarza pozostaa bez zmian do dzisiaj. Po pierwszej wojnie wiatowej cmentarz nieco opuszczony oczyszczono jedynie z bzu i innych zaroli. Druga wojna wiatowa przyniosa zniszczenie muru na dugoci okoo dziesiciu metrw. Powane prace porzdkowe (usuwanie starych drzew, rozebranie kaplicy Narbuttw) zostay przeprowadzone w latach osiemdziesitych i na pocztku dziewidziesitych XX wieku.
Midzy 1841 a 1844 rokiem obok cmentarza grzebalnego od strony miasta, na gruncie zakupionym przez Narbutta, stana druga, nieco mniejsza kaplica, czyli pomnik familijny, pod ktr sklep z cegy wymurowany, gdzie spoczywaj zwoki teje Familii, pokryta jest smolowcem, z gankiem na dwch kolumnach spierajcym si, do ktrej drzwi podwjne malowane, okute i przyzwoitym zamkniciem opatrzone. Okien niewielkich cyrkular-nych w kit oprawnych dwa. Oparkaniona murem z kamieni na wapno z bramk sztachetow i stosownym zamkniciem. W kaplicy by otarz oraz wiele przedmiotw liturgicznych sprawionych kosztem Narbuttw. Kaplica do pierwszej wojny wiatowej bya w bardzo dobrym stanie. Przez wiele lat opiekowa si ni oraz grobami Narbuttw Ksawery Lineburg, waciciel folwarku Karolinowo.
W krypcie na murowanych postumentach stay metalowe trumny z zabalsamowanymi ciaami rodziny Narbuttw. Po pierwszej wojnie wiatowej, jak pisze ks. Czesaw Matusiewicz,
gdy drzwi byy rozbite, sam osobicie ogldaem cztery trumny w dobrym stanie, ciaa dzieci i dorosych wyglday jak ywe. Do 1939 roku kaplica bya w dobrym stanie. Pokryta wirem, miaa otarz z obrazem Matki Boskiej Wniebowzicia, malowanym na ptnie. Podczas ostatniej wojny w 1945 roku groby zostay sprofanowane, ciaa powyrzucano z trumien, a kaplica powanie uszkodzona. Pozbawiona drzwi i okien niszczaa a do lat osiemdziesitych, kiedy zostaa rozebrana. Do dzi pozostay tylko fundamenty wraz z krypt.
Najstarszymi, zachowanymi nagrobkami s: pochodzca z 1848 roku pyta nagrobna Jzefy z Tomaszewiczw Gadziewiczowej, burmistrzowej bakaarzewskiej oraz pomnik Teresy z Siprowskich Karo z 1854 roku. Zachoway si take groby czterech ksiy: Juliana Akielewicza (1857-1917) i jego brata Wincentego (1862-1909), Franciszka Brazewicza (1845-1898) i Czesawa Matusiewicza (1913-1964).
Tu za gwn bram po prawej stronie, na symbolicznym grobie, stoi pomnik braci Piotra (ur. 1905), Kazimierza (ur. 1916) i Antoniego (ur. 1923) Staszkiewiczw, skazanych 8 listopada 1946 roku na kar mierci przez Wojskowy Sd Rejonowy w Biaymstoku za przynaleno do WiN-u. Piotr Staszkiewicz by wjtem filipowskim, czonkiem Gminnej Rady Narodowej w Filipowie i Powiatowej Rady Narodowej w Suwakach, nalea do PSL. To, jak pisze Maria Turlejska, byo zapewne przyczyn oskare pod adresem braci Stakiewiczw [Staszkiewiczw] / ich skazania na mier. Bolesaw Bierut nie skorzysta z prawa aski i wyrok wykonano 25 listopada 1946 roku w Biaymstoku.
Na cmentarzu znajduje si pomnik Na pamitk polegym za woln Polsk postawiony w 1998 roku przez mieszkacw gminy w osiemdziesit rocznic odzyskania niepodlegoci (na miejscu tzw. Grobu Nieznanego onierza).


ANDRZEJ MATUSIEWICZ Jawie




 

Dodaj komentarz


Kod antysapmowy
Odśwież

Szkoła współpracuje

Rodzina szkół

Cybernauci

Okienko zaufania

Kontakt z pedagogiem
szkolnym

Orzeł biały
Do wakacji 23.06.2018 09:00 213 Days
Szukaj w serwisie
Imieniny
P wczoraj: Elzbiety Seweryna
Wczoraj: Anatola Sedzimira
Dzisiaj: Janusza Konrada
Jutro: Marka Cecylii
Po jutro: Adeli Klemensa
Faza księżyca
Układ planet
Pogoda na słońcu
SDAC